Museum van Bommel van Dam en de gemeente Venlo zijn het Circular Art Lab Limburg (CALL) gestart. CALL haalt maatschappelijke opgaven op en legt deze via een reeks open oproepen (‘calls’) voor aan kunstenaars en ontwerpers. Zij worden uitgenodigd onverwachte kansen en oplossingen in beeld te brengen, nieuwe verbindingen te leggen en toekomstscenario’s voorstelbaar te maken.


Circulariteit

CALL richt zich op opgaven die te maken hebben met circulariteit en waarbij het cradle to cradle-gedachtegoed het denken kan inspireren. Cradle to cradle (C2C) helpt een prettige en gezonde leefomgeving te creëren, voor nu én later. Centraal staat het beter benutten van grondstoffen en energie, zodanig dat er net als in de natuur geen sprake meer is van afval of waardeverlies. Daarvoor zijn radicaal andere producten, processen en samenwerkingsverbanden nodig. Alleen door de dingen niet minder slecht, maar écht goed te doen, kunnen we een circulaire samenleving vormgeven. Meer over C2C...

Transformatie

Michael Braungart, een van de grondleggers van C2C, noemt de menselijke creativiteit als het belangrijkste middel om nieuwe wegen in te slaan. Dat is hard nodig, want met ons huidige verbruik van grondstoffen en energie putten we de aarde uit. Net als een kunstwerk is ook de samenleving een construct. Het is aan ons hoe we ons leven, onze buurten en onze steden inrichten. Kunst en cultuur kunnen mensen bij elkaar brengen, denkprocessen stimuleren en tot nieuwe inzichten en verdieping leiden. Hiermee heeft de creatieve sector het vermogen een transformatie in gang te zetten, op kleine of op grote schaal, praktijkgericht of fundamenteel.


Open calls

CALL is georganiseerd rond vraagstukken die breed gevoeld worden of waarbij meerdere partijen betrokken zijn. Elke vraagstuk leidt tot een open call. Kunstenaars en designers worden uitgenodigd zich aan melden en hun interesse en eerste ideeën met betrekking tot het vraagstuk kenbaar te maken. Zij beschrijven daarbij hun werkwijze, benadering en motivatie. Een selectie van de inzenders wordt gevraagd een voorstel uit te werken. Daarvoor ontvangen zij een honorarium. Op basis van de resulterende projectvoorstellen bepalen we welke vervolgstappen daar het beste bij passen.
Naar de actuele open calls...

Voor wie?

Het programma is bedoeld voor geëngageerde makers en denkers die met hun werk in beweging willen brengen en het verschil willen maken. Ze zijn actief op het snijvlak van kunst en samenleving, bijvoorbeeld als participatiekunstenaar of sociaal ontwerper, en hebben een achtergrond in kunst, design, architectuur of de letteren.


Resultaat

Voorstellen kunnen gericht zijn op een fysiek resultaat, maar ook een concept betreffen of als artistieke interventie een proces van uitwisseling of inspiratie in gang zetten. We staan open voor voorstellen die niet alleen een eindoplossing in beeld brengen, maar ook het proces daarnaartoe. Hoe zorg je ervoor dat een product daadwerkelijk gebruikt gaat worden, inwoners en partijen in de stad zich betrokken voelen of geïnspireerd worden hun gedrag te veranderen?

Kunst en samenleving

Museum van Bommel van Dam wil met CALL het artistieke domein verbinden aan andere delen van de samenleving en de toegevoegde waarde van kunst en ontwerp zichtbaar maken voor een breed publiek. Het museum bevindt zich in een transitiefase, op weg naar verzelfstandiging. Gebouwd wordt aan een instelling die in uitwisseling met zijn omgeving tot programma komt en actief onderdeel is van het stedelijke weefsel. Samen met de gemeente Venlo, initiatiefnemer van het C2C-jaar, heeft het museum CALL opgezet en nodigt het partners uit te participeren.







Cradle to cradle



Filosofie

De centrale gedachte van cradle to cradle is dat alle gebruikte materialen na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Het verschil met conventionele recycling is dat er bij cradle to cradle geen kwaliteitsverlies optreedt en er geen restproducten zijn die alsnog gestort worden.

Werk je cradle to cradle, dan hanteer je de volgende principes:

  • Alles is voedingsstof voor iets anders
  • Maak gebruik van duurzame energie
  • Benut en bevorder biologische en culturele diversiteit

De natuur is een belangrijke inspiratiebron voor cradle to cradle. In de natuur bestaat geen afval: alles is voedingsstof voor iets anders. Bovendien zijn ecosystemen zijn het sterkst wanneer ze een grote diversiteit aan soorten kennen. Dat geldt ook voor onze leefomgeving: culturele diversiteit stimuleert inspiratie en innovatie en helpt systemen te ontwerpen die optimaal gebruik maken van ieders kracht en mogelijkheden.

Door productieketens en samenwerkingsverbanden slimmer in te richten kunnen grondstoffen en energie steeds opnieuw worden ingezet. Opgebouwde waarde blijft behouden en wordt idealiter zelfs vergroot. Het creëren van meerwaarde zorgt ervoor dat cradle to cradle geld kan opleveren. Cradle to cradle gaat daarmee een stap verder dan de circulaire economie: het streeft niet naar het beperken van de schade die we toebrengen, maar naar het leveren van een positieve bijdrage aan onze omgeving. Onze ‘voetafdruk’ is in dat geval niet nul maar positief.


C2C en Venlo

In 2002 verscheen het boek Cradle to cradle: remaking the way we make things van de Duitse chemicus Michael Braungart en de Amerikaanse architect William McDonough. Dit boek inspireerde mensen wereldwijd. Mede dankzij directe betrokkenheid van de auteurs heeft Venlo in 2009 de C2C-principes omarmd en de ambitie uitgesproken de regio tot proeftuin voor de ontwikkeling en toepassing van C2C te maken. Hiermee wil de gemeente economische groei bewerkstelligen, het opleidingsniveau verhogen, innovatie aanjagen en investeringen aantrekken.

Sinds 2009 zijn in Venlo de volgende stappen gezet:

  • oprichting van het C2C-Expolab: een kenniscentrum dat overheden, architecten, projectontwikkelaars en onderwijsinstellingen adviseert over de implementatie van C2C
  • oprichting van het C2C-Centre, een internationaal kennis- en documentatieplatform, als onderdeel van het Expolab
  • vestiging van het C2C Product Innovation Institute in Venlo
  • grootschalige bouwprojecten waarin Venlo demonstreert hoe gewerkt kan worden vanuit C2C. Het pas opgeleverde Stadskantoor is hiervan een uitgelezen voorbeeld.
  • hoger onderwijs in Venlo erkent C2C als innovatief concept en stoomt studenten klaar voor de C2C-arbeidsmarkt
  • gemeentelijke organisatie stelt C2C centraal in gemeentelijk beleid en aanbestedingen

C2C-jaar

In oktober 2016 is het nieuwe stadskantoor van Venlo geopend: een gebouw dat volledig is gebouwd volgens de cradle to cradle-principes. Het stadskantoor trekt nationaal en internationaal enorme belangstelling. Een half jaar na opening zijn er al meer dan 15.000 bezoekers op afgekomen en is er veel media-aandacht geweest. De opening van het stadskantoor vormde tevens de start van het C2C-jaar. In 2017 ontwikkelt de gemeente Venlo samen met stakeholders en inwoners extra initiatieven die bijdragen aan een gezonde, prettige en duurzame leefomgeving.







CALL#1:
regenwater in de stad



Waterkringloop

Het klimaat verandert. Het regent harder, maar we krijgen ook langere periodes van droogte. We kunnen zoveel water steeds vaker niet meer snel genoeg afvoeren door het riool, met wateroverlast tot gevolg. Terwijl we dat regenwater meer nodig gaan hebben om in droge tijden voldoende water te hebben voor bomen, planten en groentetuinen.

De waterkringloop in onze steden is zo ingericht dat drinkwater uit de kraan komt en afvalwater wegstroomt via het riool. Het zuiveren van zowel drinkwater als afvalwater kost veel energie en vormt een flinke belasting van het milieu. Regenwater speelt vaak nog een beperkte rol in de waterkringloop van steden. Op veel plekken stroomt regenwater direct het riool in: de regenafvoer van gebouwen is op de riolering aangesloten en op straten en pleinen heeft water vaak geen kans in de grond te trekken. Tegelijkertijd doen we een enorm beroep op gezuiverd drinkwater. We gebruiken het om te wassen en te koken, de tuin mee te besproeien en het toilet door te spoelen.

Vraag

Hoe zouden we in de waterkringloop van steden beter gebruik kunnen maken van regenwater? Welke mogelijkheden zijn voor te stellen voor het opvangen en opslaan ervan? Hoe zou regenwater ons gebruik van gezuiverd drinkwater kunnen beperken? Of beter nog: hoe zouden we met behulp van regenwater de waterstroom zo in kunnen richten dat waterzuivering overbodig is, of water uit de stad zelfs schoner is dan dat in de omgeving en we met ons afvalwater het milieu versterken?

Kansen

Slimmer gebruik van regenwater neemt niet alleen binnen de waterkringloop, maar ook op allerlei andere vlakken kansen met zich mee. We noemen een paar voorbeelden:

  • Een hogere grondwaterstand biedt kansen voor de flora en fauna in de stad.
  • Water kan in de stad koelte brengen op hete dagen. Dat komt onze gezondheid ten goede en maakt dat we ons beter voelen.
  • Lagere belasting van het riool verkleint de kans op overstromingen.
  • Vanzelfsprekend is ook wisselwerking met andere domeinen en sectoren denkbaar.


Call voor aanmeldingen!

Wil jij je als ontwerper of kunstenaar over dit vraagstuk buigen en een bijdrage leveren? Meld je dan vóór 5 mei aan via call@vanbommelvandam.nl. Motiveer hierbij je interesse en geef aan op welke manier je met de vraag aan de slag wil gaan. We verwachten geen kant-en-klare voorstellen, wel een idee, concept of plan van aanpak, uitleg over je werkwijze en de manier waarop je benadering aansluit bij je werkpraktijk. Een portfolio is, indien relevant voor de beoordeling, een welkome aanvulling.

Drie tot vijf inzenders nodigen we uit een voorstel uit te werken, indien gewenst in samenwerking of met gebruikmaking van de expetise van de aan deze call verbonden inhoudelijke experts. Hiervoor is per inzending een honorarium beschikbaar van € 1.700 excl. BTW. De resulterende voorstellen worden gepubliceerd via de kanalen van de samenwerkende partijen. Samen met jou onderzoeken we vervolgens mogelijkheden voor uitvoering of opvolging.


Resultaat

Voorstellen kunnen gericht zijn op een fysiek resultaat, maar ook een concept betreffen of als artistieke interventie een proces van uitwisseling of inspiratie in gang zetten. We staan open voor voorstellen die niet alleen een eindoplossing in beeld brengen, maar ook het proces daarnaartoe. Hoe zorg je ervoor dat een product daadwerkelijk gebruikt gaat worden, inwoners en partijen in de stad zich betrokken voelen of geïnspireerd worden hun gedrag te veranderen?

Informatie en inspiratie

Op maandag 24 april organiseren we een inspiratieochtend waarbij een aantal experts vertellen over de achtergrond van de vraag en extra informatie aanreiken. Ook is er ruimte voor vragen en discussie. Deelname is gratis, maar meld je wel even aan via call@vanbommelvandam.nl. Met vragen kun je terecht bij Saskia van de Wiel, curator kunst en samenleving bij Museum van Bommel van Dam, e-mail s.vandewiel@vanbommelvandam.nl.