Op weg naar het onbestemde

uit Dagblad de Limburger
door Peter Janssen

‘Familie op zee’, dat lijkt op vakantie maar dat is het allerminst. Dit kunstwerk van Suzanne Berkers gaat over emigratie en over een ongewisse  toekomst. Uitgangspunt  is een ‘familiekiekje’ uit 1949.

Mooi in zwart-wit, en met dat karakteristieke  kartelrandje dat alle familiekiekjes in die tijd hadden. Maar hola, familiekiekje?  Daar is de foto misschien te goed voor. Wat staat erop? We zien het dek van een schip. Achter de reling
vaag de zee en nog vager iets van lucht. Links op het dek staat een vrouw en in het midden zien we twee jongens, onbelangrijk alledrie, want het oog wordt meteen getrokken naar een net geklede heer met een hoed en twee jongetjes.  De man is Sjeng Beurskens, de broer van de opa van Suzanne Berkers.  Het is 6 december 1949, daarom  zijn de passagiers warm gekleed.  Beurskens vertrekt met een schip van de
Holland Amerika Lijn naar een nieuwe toekomst overzee, samen met zijn vrouw Jet en zijn twee zoontjes Chris en Hank. Dat ze naar Amerika gaan, vertelt de foto  natuurlijk niet, dat weet Suzanne  Berkers uit de verhalen van de familie. Zoals zo velen kiest Beurskens  voor een ongewisse toekomst. Maar het wordt wel het land van de onbegrensde mogelijkheden genoemd, en in Nederland zijn de mogelijkheden in die naoorlogse jaren begrensd.
Beurskens heeft een van zijn zoontjes  op de arm. Het joch heeft iets in de hand wat op een bal of een appel lijkt. Suzanne Berkers houdt het met ijzeren logica op het tweede.  „Ik denk een appel, want een klein jongetje met een balletje op het dek van een schip dat gaat niet lang goed.” Links van het tweetal, rechts op de foto, het andere zoontje  met iets wat op een boek lijkt. „Misschien wel een Bijbel”, gokt Berkers. Die heb je als katholiek gezin  uit Limburg wel nodig als je naar het onbekende gaat. De foto zat jarenlang tegen een kast in het atelier van Suzanne Berkers.  Ze had hem van haar ouders gekregen. Want ze wist: hier wil ik ooit nog iets mee doen. Maar wat?

Suzanne Berkers - Foto Lé Giesen

Suzanne Berkers – Foto Lé Giesen

Omdat Beurskens vrouw Jet niet op de foto staat, veronderstelde Berkers eerst dat zij de foto had gemaakt.  Maar wie had in die tijd een camera? En wie had kennis van regels  voor compositie? Als Jet de foto  had gemaakt, zouden haar man en haar kinderen waarschijnlijk in het midden hebben gestaan. Er zou ook minder aandacht zijn voor het
fraaie schaduwspel van de reling op het dek. Later blijkt er ook een foto te bestaan van het gezin, inclusief Jet, in de eetzaal van het schip. Dat duidt op de aanwezigheid van een professionele scheepsfotograaf. Het was dan ook een heel luxe boot. Een soort cruiseschip met twee zwembaden, waarvan
er één zelfs was betegeld met Delfts blauw. De leus in die tijd van emigratie  was: ‘Emigreren is vooruitzien’.  Toch zie je op veel foto’s vooral  bange en onzekere gezichten. Het afscheid van de achterblijvers is zo goed als zeker definitief. Ze zullen elkaar nooit meer terugzien en de nieuwe toekomst is ongewis. Die bange gezichten zie je niet bij het drietal op de foto van Berkers. Ze noemt de foto „heel universeel”. Wat haar aantrekt, is het ouderwetse,  de manier waarop de man daar staat met zijn kind op de arm, in zijn zondagse kleren. „Je ziet dat ze blij zijn dat ze gaan. Terwijl ze niet weten waar ze terecht zullen komen. ” De familie is goed aangekomen. Enkele  nazaten zijn nog een paar keer in Venlo geweest. Eentje werd zelfs een fanatiek carnavalsvierder.
Nu is Berkers na jaren van terloops kijken naar een familiekiekje, inderdaad  met de foto aan de slag gegaan.  Ze heeft er onder meer -kenners  van haar werk zal het niet verbazen  -een groot ruimtelijk object van gemaakt, dat de contouren van schip en bemanning volgt. Het kan worden ingeklapt en in een koffertje  opgeborgen, dat een rond venster  heeft, als de patrijspoort van een schip. Het is bijna
onvoorstelbaar  hoe Berkers erin slaagt het geëmigreerde  gezin te laten thuiskomen  in de vorm van een kunstwerk.  Alleen moeder Jet ontbreekt.

Bij de tentoonstelling verschijnt een speciale  editie van ‘Familie op zee’: een knipsel  tussen glas, in houten lijst (37 x 28 cm) in een oplage van 10 stuks.

Informatie

  • Tentoonstelling Suzanne Berkers
  • Museum van Bommel van Dam Venlo 
  • 2 tot en met 13 september , dinsdag t/m zondag, 11 tot 17 uur
in Nieuws | Getagged , , , , , , , |

Reacties zijn gesloten.